مصاحبه

بسطِ بسطِ تجربه‌ی نبوی

اشاره: انتشار دو مقاله‌ی «بسط تجربه‌ی نبوی» و «ذاتی و عرضی در دین»، بازتاب‌های گوناگونی در میان دینداران و دین‌پژوهان داشت. گفت‌وگوی زیر حاوی ملاحظات انتقادی بها‌ءالدین خرّمشاهی، دین‌پژوه و قرآن‌پژوه معاصر، درباره‌ی دو مقاله‌ی فوق و پاسخهای عبدالکریم سروش، نویسنده‌ی آن دو مقاله است.

صورتی بر بی‌صورتی؛ گفتگوی جان هِیک و عبدالکریم سروش

سروش: در ابتدا بد نیست به یک مسئله‌ بسیار مهم در تاریخ کلام اسلامی اشاره کنم و آن نزاعی است که بین دو جریان مهم کلامی درباره مخلوق بودن قرآن پدید آمد. یک جریان طرفدار عقل مستقل از دین بود و جریان دیگر طرفدار عقل تابع دین. جریانی که عقل‌گرا بود، اعتقاد داشت که آیات قرآن بسته به موقعیت نبی، خلق و نازل می‌شده است. یعنی اینگونه نبوده که آیات پیشاپیش در لوح محفوظ وجود داشته باشند و یک دفعه بر پیامبر نازل شوند. بلکه موقعیت‌های پیامبر بوده که ایجاب می‌کرده آیه‌ای نازل شود و این دلیلی است بر مخلوق بودن قرآن! آیه‌ای در قرآن هست که مؤید و متکای این نظریه است.

ایضاحات عبدالکریم سروش پیرامون مصاحبه‌ی "کلام محمد"، وحی و قرآن

نویسنده: 
عبدالکریم سروش

نوشته زیر حاصل گفتگوی عبدالکریم سروش با روزنامه‌ی کارگزاران (86.11.20) در باب وحی و قرآن است

کلام محمد، اعجاز محمد

در پاره‌ای از روزنامه‌ها و سایت‌های اینترنتی اخیرا آورده‌اند که دکتر سروش رسما "نزول قرآن را از جانب خدا انکار کرده و آن را کلام بشری محمد دانسته است." آیا چنین است؟
سروش: شاید مزاح کرده‌اند یا خدای نکرده اغراض سیاسی و شخصی داشته‌اند.حالا نظر و توضیح شما چیست؟

گفتگو با دکتر عبدالکریم سروش درباره قرآن

نویسنده: 
عبدالکریم سروش
ترجمه: 
آصف نبکنام

چگونه می‌توان چیزی هم‌چون «وحی» را در جهان مدرن و راززدایی شده‌ی امروز، بامعنا دید؟

دوم خرداد به زیان کیان تمام شد؛ حلقه کیان در گفت‌وگو با دکتر عبدالکریم سروش

نویسنده: 
عبدالکریم سروش
گردآورنده: 
رضا خجسته‌ رحیمی

 س: در ابتدا می‌خواستم روایت شما را از پیشینه و زمینه‌ای که به شکل‌گیری مجله و حلقه کیان انجامید، بدانم و اینکه شما چگونه به این حلقه متصل شدید و حتی در مرکزیت آن قرار گرفتید.
اقدام نیکویی است که پیشینه روشنفکری دینی بر مبنای تولیدات آنها مورد داوری قرار بگیرد. دوستانی که پایه‌گذار مجله کیان بودند، کار خود را با کیهان فرهنگی آغاز کردند. «کیهان‌فرهنگی»، پدر و مادر مجله کیان بود و کیان از دل آن، به دنیا آمد. کیهان‌فرهنگی یکی از خوش‌عاقبت‌ترین مجلات فکری بود که بعد از انقلاب متولد شد. آن هم در دورانی که دوران غلبه عواطف بود. در چنان شرایطی اصحاب کیهان فرهنگی راهی به سوی عقلانیت، آن هم عقلانیت دینی گشودند.

آیا اسلام و دموکراسی با هم سازگارند؟

اشاره‌ی پایگاه‌ اطلاع‌رسانی اصلاح: مصاحبه زیر با عنوان آیا اسلام و دمکراسی با هم سازگارند؟ با خانم نورانی عثمان،جامعه‌شناس از کشور مالزی صورت گرفته است. ‌هرچند در مورد اصل موضوع اعلام شده بحث گسترده و جدی صورت نگرفته و زوایای قابل بحث بسیاری نادیده گرفته شده است و با سئوال و جواب‌های کوتاه، موضوع اصلی فراموش شده است، با وصف این به اعتقاد ما طرح این موضوعات در نفس خود برانگیزنده افکار و اندیشه‌های جدی و جدید خواهد بود. ‌لذا اقدام به انتشار مجدد آن کرده با این انتظار که خوانندگان محترم دیدگاه‌های خود را در مورد این موضوع بیان کنند. ‌

علل توقیف فصلنامه‌ی «مدرسه» در گفت‌وگو با رضا خجسته رحیمی

نویسنده: 
کیواندخت قهاری

مدتی قبل فصلنامه «مدرسه»، از جمله معدود نشریه‌های نظری و روشنفکری ایران توقیف شد. صاحب امتیاز این نشریه حسین خسروشاهی و سردبیر آن جلال توکلیان بود. این فصلنامه که توانسته بود پلی میان پژوهشگران برجسته ایرانی در ایران و غرب برقرار کند، به اتهام ترویج الحاد لغو امتیاز شد. دویچه‌وله مصاحبه‌ای رضا خجسته رحیمی، دبیر هیئت تحریریه «مدرسه» ترتیب داده‌ بود که‌ توجه‌ شما را به‌ آن جلب می‌نمائیم.

گفت‌وگوی «اخبار ادیان» با دکتر حسن حنفی بازسازی سنت به روایت چپ اسلامی

نویسنده: 
حسن حنفی
گردآورنده: 
مسعود خیرخواه

اشاره:
دکتر حسن حنفی، نواندیش دینی مصری و استاد فلسفه دانشگاه قاهره، از ششم تا هشتم اردیبهشت ماه برای حضور در همایش «حکمت مطهر» به ایران آمد. وی همچون شاگردش، نصر حامد ابوزید، در فضاهای فکری- دینی و در میان اندیشمندان همواره محل توجه و التفات بوده است.
حنفی خود را یک اصلاح‌طلب، نماینده جناح چپ اسلامی و در این راستا قابل مقایسه با شریعتی معرفی می‌کند. گفت‌وگوی حاضر، حاصل ملاقات کوتاهی است که در حاشیه همایش مزبور دست داد.

سنّت، عقلانیت و دیانت در گفتوگو با دکتر سید حسین نصر

نویسنده: 
سید حسین نصر

اشاره

دکتر سید حسین نصر از چهره هاى شناخته شده اى است که هم محضر حکیمان سنتى و عارفان ربانى ایران و اسلام را درک کرده و هم با علم و تمدن غربى از نزدیک انس و آشنایى داشته است. چیرگى او در فلسفه، به ویژه فلسفه اسلامى و صدرایى و نیز در عرفان و تصوف اسلامى بر اهل فن پوشیده نیست. ایشان علاوه بر این مقام و منزلت علمى از منتقدان جدى تجدد غربى، و از طلایه‌داران و نظریه‌پردازان سنت گرایى در معناى خاص آن است که البته بر آن انتقادهایى نیز وارد شده است. ملاحظه فضا و بافت فکرى و زیستى اى که این تفکر و گرایش در آن مطرح شده شاید به فهم همدلانه اى از سنت گرایى مدد برساند. سنت گرایى به واقع، پاسخى است به افراطى که در مغرب زمین در علم گروى، دنیاگرایى و قداست زدایى صورت گرفته است.فرصتى دست داد تا در تابستان گذشته همراه با برادر معزز و گرامى جناب آقاى محمد جاودان دیدارى با جناب استاد حسین نصر در دفتر کارشان در دانشگاه جرج واشنگتن داشته باشیم. این دیدار مسبوق به نشست دیگرى بود که جناب آقاى جاودان پیش از این با ایشان برگزار کرده بودند. محصول این دو دیدار کوتاه، گفتوگوى مختصرى است که اینک تقدیم مى گردد. این گفتوگو و گفتوگوى دیگرى که در پى آن مى آید از نظر جناب استاد نصر گذشته و اصلاحات موردنظر ایشان اعمال شده است.

دین و بهداشت روانى

نویسنده: 
دکتر خسرو باقری

مراد از تعبیر بهداشت روانى دقیقاً چیست؟ تفاوت‌هاى بهداشت روانى با بهداشت جسم و بهداشت ذهن در چیست؟ آیا این سه در یک دیگر تأثیر دارند؟ اگر آرى، تاثیرشان به چه صورت است؟
شاید براى پاسخ به این سؤال، بهتر باشد که ابتدا به همان تفاوتى که گفتید اشاره کنیم، سپس به جمع بندى بپردازیم. شما سه قسم بهداشت، یعنى بهداشت جسم، بهداشت ذهن و بهداشت روانى را بر شمردید. دقیقاً نمى دانم منظور از بهداشت ذهن چیست؟ چون بهداشت جسمى و روانى با یکدیگر تقابل دارند. شاید مراد از بهداشت ذهن همان باشد که در زبان انگلیسى Mental Health گفته مى شود. امّا به نظر مى رسد ترجمه آن به بهداشت روانى بیشتر متعارف باشد تا به بهداشت ذهن.
اگر منظور از ذهن تنها جنبه فکرى در انسان باشد، شاید بتوان از چیزى به عنوان بهداشت فکرى و ذهنى هم سخن به میان آورد که، مثلاً، چیزى شبیه منطق از آن درآید; یعنى بگوییم منطق براى بهداشت فکر بوده است تا به اصطلاح حرکت فکر سالم و بدون آسیب به نتیجه خود برسد. مثلاً اگر ما بخواهیم معیارهاى استدلال را رعایت نکنیم، ذهن آسیب مى خورد; یعنى یا انرژى تلف مى شود یا به هر حال به نتیجه‌هایى غلط مى انجامد، ولى اگر منطقى فکر کرده و منطقى بحث کنیم، در واقع، فکر ما سالم تر، صحیح تر و سریع تر به نتیجه مى رسد. فکر مى کنم این مطلب مقدارى از بحث بهداشت روانى، به معناى رایج کلمه خارج مى شود و احتمالاً به منطق و مانند آن مى تواند مربوط مى شود.

البته این نکته که فرمودید، درست است، ولى منحصر به این حقیقت نمى شود. طرح این سؤال بیشتر ناظر به دیدگاه‌هایى است که از ادیان شرقى مانند بودایى و هندى امروزه در فرهنگ و جامعه ما تحت عنوان تکنولوژى فکر، مهندسى فکر، بهسازى فکر و چیزهایى که براساس آرا و ایده‌هاى دین بودایى مبنى بر این که عامل مهم بهداشت روانى، بهداشت فکر است، مطرح شده است; یعنى وقتى ذهن ما از شلوغى‌هاى ذهنى یا اختلالات ذهنى آرام شود، به بهداشت روانى هم مى رسیم.

همزمانی محتوا