دین و دعوت

دوازده قرن سکوت: بازخوانی «مِلک یَمین» از منظر قرآن و فقه – بخش سوّم و پایانی

نویسنده: 
عدنان فلاحی

آیه‌ی هشتم (الاحزاب٥٠)

«يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ وَبَنَاتِ عَمِّكَ وَبَنَاتِ عَمَّاتِكَ وَبَنَاتِ خَالِكَ وَبَنَاتِ خَالَاتِكَ اللَّاتِي هَاجَرْنَ مَعَكَ وَامْرَأَةً مُّؤْمِنَةً إِن وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلنَّبِيِّ إِنْ أَرَادَ النَّبِيُّ أَن يَسْتَنكِحَهَا خَالِصَةً لَّكَ مِن دُونِ الْمُؤْمِنِينَ قَدْ عَلِمْنَا مَا فَرَضْنَا عَلَيْهِمْ فِي أَزْوَاجِهِمْ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَيْكَ حَرَجٌ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا» (الاحزاب٥٠)[١]

در این آیه مجدداً با تفکیک بین ازواج و ملک یمین مواجه هستیم. نکته‌ی جالب در آیه‌ی فوق این است که علاوه بر ملک یمین، دسته‌ی دیگری از زنان نیز برای پیامبر علیه السلام، حلال شمرده شده‌اند. حال اگر با همان منطق مخدوش ـ که تسرّی را جایز میداند ـ به سراغ تفسیر این آیه برویم بایستی حکم کنیم که همبستری پیامبر -علیه السلام- ـ بدون عقد نکاح ـ با تمام دخترعموها و دخترعمه‌ها و دختردایی‌ها و دخترخاله‌های ایشان نیز جایز بوده است!

مروری بر جايگاه اخلاق در اسلام – بخش دوّم

ویژگی‌های نظام اخلاقی اسلام:

 قرآن کریم ضمن معرفی مفاهیم و ارزش‌های عمومی اخلاق در دو مرز نور و ظلمت؛ مانند: خوبی و بدی، حق و باطل، زشتی و زیبایی، تقوی و پرهیزکاری، زهد و پارسائی، عدل و انصاف، استبداد و ظلم، از ویژگی‌های اخلاقی اسلام سخن گفته، فرق آن را با مکاتب اخلاقی دیگر تبیین نموده، فهم و درک درست و علم و دانش، کردار نیک و گفتار نیکو را به عنوان روش‌هایی که ارزش‌های اخلاقی را در جامعه پیاده می‌کنند، معرفی کرده و به شدت با عناصر ویران‌گر اخلاقی؛ چون: خواهشات نفسانی، شیطان و اهریمن خرابکار، دنیاپرستی و مادی‌گری در ستیز است.

ویژگیهای ممتاز نظام اخلاقی اسلام عبارتند از:

دوازده قرن سکوت: بازخوانی «مِلک یَمین» از منظر قرآن و فقه – بخش دوّم

نویسنده: 
عدنان فلاحی

عدنان فلاحی: باری، قبل از ورود به بررسی احتمالات تفسیری فوق، لازم است به این نکته اشاره کنیم که آیه النساء٢٤ نیز به‌مانند آیه‌ی النساء٣، هیچ دلالتی یا ارتباطی با مفهوم تسرّی ندارد و چنان که بافتار آیات پیشین و پسین (٢٢،٢٣ و ٢٥) نشان می‌دهد این آیه درصدد بیان احکام مربوط به «نکاح» و برشمردن آن دسته از زنانی است که نکاح با آن‌ها حرام است و مجدداً تکرار می‌کنیم که کم یا زیاد دلالتی بر مفهوم مجعول تسری ندارد.

حجّت‌ ما آن است که آیه‌ی النساء٢٢ با عبارت «نکاح» آغاز می‌شود: «وَلاَ تَنكِحُواْ مَا نَكَحَ آبَاؤُكُم مِّنَ النِّسَاء إِلاَّ مَا قَدْ سَلَفَ»[١] و آیه ی٢٣ نیز در ادامه‌ی این آیه، به برشمردن مابقی زنانی که نکاح با آن‌ها حرام است می‌پردازد و سپس به آیه‌ی مورد بحث می‌رسیم که «ازدواج/نکاح» با «المحصنات» ـ جز ملک یمین ـ را حرام می‌داند

جفای متفقهان‌ بر شریعت سمحه و سهله

اختلاف‌نظر و برداشت از خصوصیّات‌ انسان و اجتهاد‌، موتور محرّکه‌ی دین اسلام است‌‌، که از آغاز اسلام همدوش یکدیگر در عرصه فقاهت ظهور کرده‌اند. نمی‌توان هیچ برداشتی را عین دین و یا هر اجتهادی را مصاب دانست‌‌. پیامبر اسلام –صلّی‌الله علیه و سلّم– اجتهاد و اختلاف برداشت را تأیید‌ کرده‌اند و در عین حال اجتهاد را دو قسم دانسته‌اند‌‌؛ اجتهاد خطا و اجتهاد درست‌‌، که حتی برای تشویق مسلمانان برای مجتهد مخطی‌ یک اجر قرار داده‌اند.

اما آنچه که مشکل‌ساز است‌‌، اصرار بر اجتهاد غلط و مخالف مقاصد شریعت و عدالت اسلامی است؛ که نمونه‌های فراوان آن را در کتاب‌های فقهی می‌بینیم‌.

مروری بر جايگاه اخلاق در اسلام – بخش اوّل

مقدمه:

بدون شک قرآن کریم تنها برنامه‌ی زندگی است که سعادت و خوشبختی را برای هر فرد تضمین می‌کند؛ در این اساسنامه که از سوی خالق و آمر انسان تنظیم شده، نیازهای ریز و درشت او برای رسیدن به کمال سعادت و خوشبختی مطرح شده است.

دین اسلام مجموعه‌ای از عقاید و تعالیم و دستورات عملی می‌باشد که در قالب تعالیمی هدایت‌بخش بر قلب پیامبر –صلّی‌الله علیه و سلّم– از جانب خالق حکیم وحی شده است و نظام اخلاقی را به صورت مجموعه آموزه‌هایی که راه و رسم زیستن به نحو شایسته و بایسته را در آن ترسیم کرده، بایدها و نبایدهای ارزشی حاکم بر رفتار آدمی را تبیین نموده است، در نتیجه بخوبی به رابطه‌ی تنگاتنگ دین و اخلاق پی خواهیم برد و اخلاق را پاره‌ای ناگسستنی از دین به شمار خواهیم آورد.

خوشا به حال غریبان

در صحیح مسلم روایت است که رسول خدا صلی الله علیه وسلم فرمود: 

 «بدأ الإسلام غَریبًا وسیعود غریبًا کما بدأ، فطُوبى للغرباء» 

اسلام غریبانه آغاز شد و سرانجام نیز چون روزهای نخستین به غربت خواهد رفت پس خوش به حال غریبان. 

در روایت دیگری نیز آمده است: 

 «إن الإسلام بدأ غریبًا وسیعود غریبًا کما بدأ، وهو یأرِز بین المسجدین کما تأرز الحَیَّة إلى جُحْرِهَا» 

اسلام غریب آغاز شد و سرانجام نیز چون روزهای آغازینش غریب خواهد ماند. اسلام در میان این دو مسجد جمع می‌شود‌‌ همان گونه مار در سراخش می‌خزد. منظور از دو مسجد، مسجد الحرام و مسجد النبی است. 

بیچاره‌ای که نماز صبحش را قضا می‌دهد...

بیچاره‌ای که نماز صبحش را قضا می‌دهد با این توجیه که باید به اندازه‌ی کافی استراحت داشته باشد؛ نمی‌داند که وقتی دل‌ها لحظه‌ای در برابر علام‌الغیوب می‌ایستند چه آرامشی پیدا می‌کنند. اگر به میل خود بخوابی و به میل خود برخیزی و هیچ وقتی را برای ادای نماز مراعات نکنی و به آن اهمّیّت‌ ندهی، به خدا سوگند به غم و اندوه گرفتار می‌شوی.

به خدا سوگند نماز سبب خیر و مایه‌ی آرامش در دنیا و آخرت است. امام ابن قیم‌ می‌گوید: «هیچ کس را مهربان‌تر از خدا نسبت به خود نخواهی یافت. به خدا سوگند اگر مؤمن بداند که در حین سجده چه رحمتی او را فرا می‌گیرد هیچ‌گاه‌ سر از سجده برنمی‌دارد.

تکلیف آحاد امّت اسلامی راجع به کمک و یاری به ملّت فلسطین

نویسنده: 
دکتر صلاح سلطان

 

سپاس برای خدایی که ما را به وسیله‌ی اسلام آوردن عزّت و سرافرازی بخشید و ما را به‌سوی ایمان هدایت نمود و درود و سلام بر سرور پیامبران و فرستادگان، حضرت محمد –صلّی‌الله علیه و سلّم– و درود و سلام بر پیروان آن حضرتص و بر کسانی باد که تا روز قیامت به نیکی راه آنان را می‌پیمایند.

اما بعد

سخنم راجع به این قضیه‌ی ضروری، پیرامون سه محور زیر می‌چرخد:

١- واقعیت دردآور ملّت فلسطین در رویارویی با دشمنی جهانی.

٢- تکلیف آحاد امّت اسلامی در خصوص کمک و یاری ملّت فلسطین.

٣- استراتژی اتّکا‌ به خود.

صفات نفوس

نفس مطمئنه:

هرگاه نفس در بارگاه با عظمت خداوند حاضر شود، و از ذکر و یاد او آرامش یابد و به سوی او توجه نماید و مشتاق ملاقات او شود، و به قربت او الفت گیرد، چنین نفسی «نفس مطمئنه» است. این همان نفسی است که به هنگام مرگ به او گفته می‌شود:

﴿يَٰٓأَيَّتُهَا ٱلنَّفۡسُ ٱلۡمُطۡمَئِنَّةُ ٱرۡجِعِيٓ إِلَىٰ رَبِّكِ رَاضِيَةٗ مَّرۡضِيَّةٗ ٢٨﴾ [الفجر: 27- 28].

«ای نفس آرامش‌یافته! به سوی پروردگارت بازگرد، در حالی که خوشنودی و خداوند نیز از تو خوشنود است».

ابن عباس می‌گوید: «نفس مطمئنه» به معنای نفس مصدقه است.

قتاده می‌گوید: نفس مطمئنه نفس مؤمنی است که به وعده‌های خداوند ایمان، اطمینان و آرامش دارد.

همزمانی محتوا