فرهنگ اختلاف

نویسنده: 
فرید نوری
فرهنگ اختلاف

اختلاف رنگ، زبان، فرهنگ، بينش و خردها از نشانه و حکمت الهى است و مايه‌ى شکوفايى و رشد افکار و انديشه‌ها مى‌گردد.

هر يک از اين آيات، با وجود اختلاف، هدف واحدى را در شکل‌هاى گوناگون ايفا مى‌کنند.

«وَمِنْ آیاتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافُ أَلْسِنَتِکُمْ وَ أَلْوانِکُمْ»﴿الروم/٢٢﴾

«از نشانه‌هاى خداوند، آفرينش آسمان‌ها و زمين و اختلاف و تفاوت زبان‌ها و رنگ‌هاى شماست.»

اگر انسان‌ها به صورت برابر آفريده شده بودند، اصلاح و آبادانى جامعه ممکن نبود.

لذا انسان‌ها به طور مداوم با هم اختلاف دارند و نمى‌توانند از اين عارضه گريز نمايند و اتفاقشان‌ با روحيه دين منافات دارد.

اين اختلافات در زمينه‌هاى اعتقادى و دينى هم به وضوح مشاهده مى‌شود.

اگر به دوران صدر اسلام برگرديم، می‌بینیم که ميان عده‌اى از صحابه اختلافاتى رخ داد که در نتيجه تفاوت در برداشت از نصوص بود.

اختلاف ممکن است به علت‌هاى زير رخ دهد:

- شوق و علاقه به رياست‌طلبى

- عجله نمودن در متّهم‌‌ کردن ديگران

- اثبات خود همراه با تخريب ديگران

- خود بزرگ بينى

- تعصب‌ به حزب و گروه خود

- عدم توجه به نظرات ديگران

از اساسى‌ترين نتايج اختلافات اين است که نصرت الهى سلب مى‌شود و قدرت و نيروى خويش را از دست مى‌دهيم و زمينه‌ى سلطه‌ى ديگران بر ما فراهم مي‌شود، همان‌طور که امروز مشاهده مى‌کنيم.

«وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُکمْ ۖ وَاصْبِرُوا ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ» (انفال/۴۶)

«‏از خدا و پيغمبرش اطاعت نمائيد و کشمکش مکنيد، که درمانده و ناتوان می‌شويد و شکوه و هيبت شما از ميان می‌رود. صبر کنيد که خدا با صابران است.‏

- پخش شدن و تفرقه قلوب از ديگر نتايج اختلافات است.

«لا تَخْتَلِفوا فَتَخْتَلِفَ قُلوبُکمْ»

«اختلاف نورزيد زيرا که دل‌هايتان دچار اختلاف خواهد شد.»

- هلاکت و نابودى از اثرات اختلاف مى‌باشد.

اين فرموده‌ى رسول‌الله -صلى الله عليه وسلم- را به ياد داشته باشيم: «وَ لا تَخْتَلـفُوا فَإنّ مَنْ کانَ قَبْلَکمْ اخْتَلَفُوا فَهَلکوا»(صحيح بخارى)

«اختلاف نورزيد، زيرا پيشينيان شما اختلاف ورزيدند و تباه شدند.»

از مهم‌ترين‌ و حساس‌ترين مسايل در اين زمينه، چگونگى برخورد با اختلافات موجود است. اگر ما به آداب اختلاف آشنايى داشته باشيم و فرهنگ خود را بالاتر ببريم زمينه‌ى مثبت در جامعه به وجود خواهد آمد. اختلاف زمانى شکل مذموم به خود مى‌گيرد که انسان بداند نظرش بر باطل است اما هنوز اصرار دارد. زمانى برآيند منفى به خود مى‌گيرد که برخاسته از بغى و سرکشى باشد.

ام‌المؤمنين عائشه -رضى الله عنها- از پيامبر -صلى الله عليه وسلم- روايت مى‌کنند که:

«إنَّ أبغضَ الرِّجالِ إلى اللهِ الألَدُّ الخَصْمُ»

«منفورترين انسان نزد خداوند، کسى است که با مردم سرسختانه مقابله نمايد.»

اختلافات مذموم، موجب تفرقه و چند دستگى امت و تخريب يکديگر مى‌شود.

اين نوع اختلافات بايد در زاويه مثبت جهت‌دهى شود که منجر به تفرقه و دودستگى نشود. اگر ثمره‌ى اختلاف خيرخواهى باشد به تعدد انديشه‌ها و بارورى افکار منجر مى‌شود.

براى پى بردن به آداب اختلاف به رفتار رسول‌الله -صلى الله عليه و سلم، بزرگ‌ترين منادى دوستى و محبت، در اين واقعه نگاه کنيم:

در فتح مکه حاطب بن ابى بلتعه -رضى الله عنه- مرتکب جاسوسى عليه مسلمانان مى‌شود، قصد داشت اسرار نظامى اسلام را در اختيار مشرکين مکه بگذارد که اين کار امروزه خيانتى بزرگ به شمار مى‌آيد و شديدترين مجازات را به همراه دارد. اما موضع‌گيرى پيامبر را نگاه کنيم:

- فراموش نکردن سابقه و فعاليت ديگران

اگر شخصى مرتکب اشتباهى گشت، نبايد نسبت به حسن سابقه او بى‌توجه بود و ناديده گرفت.

- بگذاريم ديگران از خود دفاع کنند.

پيامبر سخنان حاطب را شنيد و اجازه اظهار نظر و دفاع را به او داد.

تحمل سخنان ديگران براى ما سخت و سنگين نباشد. بايد به متهم اجازه صحبت داد.

- تحقيق و بررسى اخبار

رسول‌الله براى پذيرش حادثه عده‌اى از افراد را روانه نمود تا زنى که حامل پيام حاطب بود را شناسايى نمايند و بر شبهات وارد شده اعتماد ننمود. امروزه جهان به دهکده تبديل شده و يک خبر به سرعت در ميان ما پخش مى‌شود؛ لذا بايد اخبار را با تحقيق فوروارد نمود. پيامبر با تدبير و درايت با حاطب تعامل نمود و حادثه را به خوبى مديريت کرد.

آرى رسول‌الله -صلى الله عليه وسلم- با تفکر و درايت «اصولى‌اش» جامعه را «اصلاح» نمود و از يارانش «طلب» نمود که او را مورد اسوه و الگو قرار دهند.

اختلاف نظرات را بايد مديريت کرد و نبايد اجازه داد که دوستى‌ها به واسطه‌ى آن قطع شوند.

بايد در فضاى محبت و صميميت به تفاهم رسيد، نه در فضاى تنش و تخريب ديگران.

عده‌اى براى اثبات برنامه و اهداف خويش ديگران را تخريب مى‌کنند. اين رويه‌ى بسيار اشتباه و خطرناک است که نزد عقلا قابل پذيرش و بررسى نيست.

امام شافعى -رحمه الله- نماز صبح را نزديک قبر ابوحنيفه -رحمه الله- گزارد و قنوت نخواند، در حالى که طبق نظر ايشان سنت مؤکده است. در اين باره از او سؤال شد. اين بزرگوار فرمودند: «آيا در حضور ابوحنيفه با او مخالفت کنم؟»

آرى اين عالمان وارسته چه زيبا با اختلافات تعامل مى‌نمودند.

وظيفه‌ى هر مؤمن باتقوايى است که در هنگام بروز اختلاف، «اصل دوستى و محبت و خيرخواهى را به ياد داشته باشد.»

با تمسک به «اصل محبت و اتحاد» مى‌توان اين بيمارى و غلط‌انديشى را از جامعه برانداز کرد و احترام به آرا و نظرات ديگران را جايگزين کرد.

از پروردگارمان طلب مى‌کنيم که دل‌هاى پراکنده را جمع نمايد و ابرهاى سياه کينه و تخريب را با باران محبت و برادرى محو نمايد و دل‌هايمان را با نور معرفت شستشو دهد.

بدون امتیاز