هشدار نرم ايران به تركيه؛ رييس جمهور با عمليات «شاخه زيتون » در شمال سوريه به صراحت مخالفت كرد

نويسنده: سارا معصومي

زمين بحران در سوريه براي هيچ ائتلاف دايمي حاصلخيز نيست. هفت سال از آغاز بحران مي گذرد و به جرات مي توان گفت كه تنها دو كشوري كه بخش اعظمي از اين سال ها در يك جبهه در سوريه جنگيدند، روسيه و ايران هستند. تطويل بحران، تثبيت نسبي جايگاه بشار اسد، رييس جمهور سوريه و ورود بحران هاي غيرسوري به روابط دوجانبه كشورها عملا رنگ و رو از چهره هر ائتلافي زدود. ايران، تركيه و روسيه در يك سال و نيم اخير با ابتكار نشست هاي آستانه توانستند به جمعي متناقض اما مصمم براي پايان دادن به بحران در سوريه تبديل شوند. دستاوردهاي اين اتحاد غيرعادي نيز براي سوريه كم نبود و تشكيل مناطق كاهش تنش، بسط دامنه آتش بس و شكست داعش به عنوان يك مجموعه منسجم در سوريه همگان را اميدوار كرده بود كه يكي از گره هاي كلاف هزار سر در سوريه در حال بازشدن است. با اين وجود تك روي تركيه براي از ميان بردن آنچه آنكارا، تهديد كردي در شمال سوريه مي خواند بسياري از معادله ها را برهم زده است. عمليات شاخه زيتون كه قريب به سه هفته از آغاز آن مي گذرد با موجي از واكنش هاي منفي در سطح بين المللي و اما و اگرها در سطح منطقه اي روبه رو شده است. سكوت روس ها، محافظه كاري ايراني ها و جملات دوپهلوي امريكا و كشورهاي اروپايي عملا امكان درك رويكرد نسبي بين المللي به اين تصميم نظامي- سياسي آنكارا را سخت كرده است. ايران در روزهاي نخست آغاز اين عمليات سعي كرد فاصله معقول و منطقي با آن را حفظ كند و نه اين عمليات را تاييد و نه محكوم كند اما اندك اندك با تطويل عمليات موضع گيري مقام هاي ايراني نيز از صراحت بيشتري برخوردار شد.
تنها دو روز پس از آغاز عمليات شاخه زيتون در شمال سوريه، بهرام قاسمي، سخنگوي وزارت خارجه در نشست خبري خود در تاريخ ٢ بهمن ماه با اهالي رسانه با تاكيد بر اينكه تماميت ارضي سوريه بايد مورد احترام قرار بگيرد، گفت كه ادامه چنين روندي مي تواند منجر به بازگشت تروريست ها به سوريه شود و اين به مصلحت منطقه و سوريه نيست. اين سخنان بهرام قاسمي با واكنش رضا هاكان تكين، سفير تركيه در ايران در گفت وگو با روزنامه شرق (٧ بهمن) روبه رو شد كه با اعلام تعجب از موضع گيري سخنگوي وزارت خارجه گفت: كشورهايي كه با ما اختلاف جدي دارند، در اعلام موضع خود گفتند ما نگراني تركيه را هم درك مي كنيم و بعد موضع خود را اعلام كردند، اما درباره ايران چنين نبود. ما با ايران بيش از يك سال است كه در چارچوب نشست آستانه همكاري نزديكي داريم و همين طور در ماه هاي اخير روابط دوجانبه ما شتاب بيشتري گرفته و تقويت شده است. ما در اين شرايط هيچ جمله اي در اعلام موضع آقاي قاسمي نديديم كه بگويند نگراني هاي تركيه را درباره امنيت ملي خود درك مي كنيم و اين باعث تعجب ما است.
با وجود اين سابقه اما سخنان روز دوشنبه (١٧ بهمن) بهرام قاسمي سخنگوي وزارت خارجه ايران درباره نگاه تهران به عمليات شاخه زيتون و حضور نظامي تركيه در خاك سوريه در رسانه هاي منطقه اي و فرامنطقه اي انعكاس قابل توجهي پيدا كرد و به نخستين موضع رسمي و اعلامي جمهوري اسلامي ايران بدل شد. بهرام قاسمي در سخنان خود تاكيد كرد كه عمليات تركيه بايد متوقف شود و به حق حاكميت و تماميت ارضي سوريه احترام گذاشته شود. اين سخنان قاسمي با تيتر درخواست ايران براي ترك سوريه توسط تركيه انعكاس پيدا كرد. برخي از رسانه ها حتي اين موضع گيري بهرام قاسمي را به اولتيماتوم ايران به تركيه تعبير كرده و ادعا كردند كه اين موضع گيري ايران مي توان تنش هاي جدي را در خاورميانه ايجاد كند. رسانه انگليسي اكسپرس در اين باره نوشت: حسن روحاني و رجب طيب اردوغان، روساي جمهور ايران و تركيه در چندسال اخير در دو سوي متفاوت بحران در سوريه بوده اند و اكنون نيز ايران مي گويد كه عمليات هاي تركيه مي تواند تماميت ارضي سوريه را تحت الشعاع قرار داده و به افزايش بي ثباتي در منطقه منتهي شود. تركيه از ابتداي بحران در سوريه در مقابل بشار اسد، رييس جمهور سوريه ايستاد و اخيرا نيز اعلام كرده كه گروه كردي يگان هاي مدافع خلق در سوريه با گروه پ ك ك در تركيه كه آنكارا آنها را تروريستي مي داند در ارتباط هستند. تركيه در حالي عمليات نظامي خود در سوريه را ادامه مي دهد كه دولت بشار اسد اين اقدام را غيرقانوني خوانده است و اولتيماتوم روز دوشنبه وزارت خارجه ايران نيز در روزهايي از راه رسيده است كه ارتش تركيه عمليات نظامي خود را به سمت جنوب غربي سوريه و شهر حلب گسترش داده است.
٢٤ ساعت پس از سخنان سخنگوي وزارت خارجه ايران، حسن روحاني، رييس جمهور در تماسي تلفني با ولاديمير پوتين، رييس جمهور روسيه گفت وگو كرد. گفت وگويي كه كرملين ترجيح داد تنها بخش هاي اندكي از آن را رسانه اي كند اما ساعتي پس از اين گفت وگو، سايت رياست جمهوري ايران محورهاي اصلي اين گفت وگوي تلفني را منتشر كرد. بنابراين متن منتشر شده، حسن روحاني در تماس تلفني با همتاي روس خود با اشاره به اينكه ايران مخالف حضور نيروهاي خارجي در خاك سوريه بدون اجازه دولت و ملت اين كشور است، گفت: «ادامه تنش در شمال سوريه به نفع هيچ كس نيست و اميدواريم همه كشورهاي منطقه به تماميت ارضي و حاكميت سوريه احترام بگذارند.» ولاديمير پوتين نيز در بخش هايي از سخنان خود اعلام كرد كه «حضور هرگونه نيروهاي نظامي در خاك يك كشور، بايد با اجازه دولت آن كشور يا با مجوز شوراي امنيت سازمان ملل متحد باشد و خلاف اين امر دخالت آشكار در امور يك كشور مستقل محسوب مي شود.» پس از انتشار محورهاي سخنان روحاني و پوتين، رسانه هايي مانند واشنگتن پست تيتر زدند كه رييس جمهور ايران، از عمليات نظامي تركيه در سوريه انتقاد كرد.

نقشه امريكا عليه تركيه، ايران و روسيه در سوريه
همزمان با اين گفت وگوي تلفني روساي جمهور ايران و روسيه، رجب طيب اردوغان، همتاي ترك آنها در سخناني به توطئه امريكا عليه سه كشور ايران، روسيه و تركيه اشاره كرد و گفت: امريكا برخلاف منافع تركيه، ايران و احتمالا روسيه در شمال سوريه عمل مي كند، واشنگتن تداركات نظامي به مناطق تحت كنترل كردها فرستاده است. امريكا مي گويد ٥ هزار كاميون و ٢ هزار محموله سلاح براي جنگ با داعش ارسال كرده اما ما باور نمي كنيم. نه ترامپ و نه اوباما صادقانه صحبت نمي كنند. امريكا بايد نيروهايش را از منبج خارج كند. ديگر گوش مان از اظهارات امريكايي ها مبني بر اينكه براي مبارزه با داعش، با يگان هاي مدافع خلق همكاري مي كنند، پر است. به نظر مي رسد امريكا محاسباتي عليه تركيه، ايران و حتي روسيه دارد اما ما با عزمي راسخ به پاخاسته ايم.
به نظر مي رسد كه اردوغان با اين سخنان به دنبال جلب توجه مثبت ايران و روسيه به اقدام هاي نظامي آنكارا در شمال سوريه بود. به نظر مي رسد كه هرچند روسيه نيز در ابتدا درباره عمليات شاخه زيتون سكوت اختيار كرده و اين سكوت طبيعتا به رضايت مسكو تعبير شد اما كرملين نيز يك روز قبل از آغاز اين عمليات به يگان هاي مدافع خلق هشدار داده بود كه براي جلوگيري از اين رويارويي، عفرين را به دولت سوريه تحويل دهند كه كردها با اين درخواست مخالفت كردند.

هم برادرهاي ترك كشته مي شوند، هم كردها
موضع حسن روحاني درباره عمليات شاخه زيتون تركيه در عفرين، همزمان به تبديل شدن به تيتري در رسانه هاي منطقه اي به سوژه اي براي سوال خبرنگار الجزيره از رييس جمهور ايران در نشست خبري روز گذشته نيز بدل شد. حسن روحاني در پاسخ به سوال اين خبرنگار درباره تغيير موضع ايران در قبال عمليات تركيه در شمال سوريه گفت: همكاري هاي بسيار خوبي ميان سه كشور ايران، روسيه و تركيه درباره مسائل منطقه به ويژه سوريه، صورت گرفته است. من امروز با آقاي پوتين تماس تلفني داشتم و رييس جمهور روسيه احساس مي كرد كه برگزاري نشستي ميان سران سه كشور (روسيه، تركيه و ايران) در آينده اي نه چندان دور براي بررسي مسائل منطقه اي و سوريه ضروري است. همكاري سه كشور درباره مسائل منطقه اي و سوريه فرصتي مغتنم و امري مهم است و ما اين روند را ادامه خواهيم داد. رابطه ايران هم با روسيه و هم با تركيه روابط بسيار خوبي است اما در عين حال اين موضع اصولي ما است كه ورود ارتش يك كشور به داخل خاك يك كشور ديگر بايد با اجازه دولت آن كشور و رضايت مردم آن كشور باشد و اگر مردمي راضي نيستند و دولتي اجازه نداده، اين كار درست نيست.
حسن روحاني در ادامه با اشاره به تمايل ايران براي پايان يافتن هر چه زودتر اين عمليات گفت: در اين عمليات هم برادرهاي ترك ما و هم كردها كشته مي شوند پس اين عمليات ثمري نخواهد داشت. ما ورود بدون اجازه ارتش يا نيروهاي هيچ كشوري به كشور ديگر را نمي پذيريم. همان طور كه الان حضور امريكا در سوريه را نيز محكوم مي كنيم. البته امريكايي ها اهداف بسيار ناصحيحي در منطقه دارند و به فكر تجزيه سوريه هستند.
اين سخنان حسن روحاني بلافاصله در رسانه هاي منطقه اي به خصوص رسانه هاي كردي بازتاب پيدا كرد و رسانه كردي Rudaw نوشت كه رييس جمهور ايران خواهان پايان يافتن هرچه سريع تر عمليات نظامي تركيه در سوريه شد و تاكيد كرد كه در اين عمليات همه از جمله برادرهاي كرد كشته مي شوند.

ايران نگران رفتارهاي تركيه در سوريه
سايت تحليلي المانيتور روز گذشته در بيان چرايي موضع محتاطانه ايران در قبال عمليات تركيه در شمال سوريه با بيان منافع استراتژيكي كه عمليات شاخه زيتون مي تواند براي ايران داشته باشد، نوشت: با وجود برخي منافع اما ايران در نقش حامي عمليات شاخه زيتون فرونرفته است. برخلاف تركيه، ايران هوشيار و محتاط است كه كاري انجام ندهد كه كردهاي منطقه با هم متحد و يكپارچه شوند. در روز ٢١ ژانويه در حالي كه آنكارا به تازگي عمليات شاخه زيتون را آغاز كرده بود ايران ميزبان نيچروان بارزاني از اقليم كردستان عراق بود. نيچروان بارزاني در ديدارهاي خود با مقام هاي متفاوت ايراني تاكيد كرد كه اقليم كردستان عراق اجازه نمي دهد از خاك آن براي اقدامي عليه ايران استفاده شود. سفر بارزاني به تهران و زمانبندي اين سفر نشان داد كه ايران حاضر به همكاري با كردها تا زماني كه آنها منافع تهران را در منطقه تهديد نكنند، است. ايران نگران است كه اگر تركيه تصميم بگيرد اهداف اعلامي خود در شمال سوريه را گسترش دهد اين حركت مي تواند كردها را نه تنها در سوريه كه در كل منطقه راديكال كرده و بر بحران هاي موجود در منطقه بيفزايد. اين اقدام تركيه منجر به پيچيده تر شدن اوضاع سياسي در سوريه مي شود همان طور كه تاكنون شده و كردها از شركت در نشست گفت وگوهاي ملي در سوچي سرباز زدند. همزمان امكان قدرت گرفتن گروه هاي تروريستي و راديكال در سوريه نيز افزايش پيدا مي كند. از سوي ديگر برنامه اعلامي تركيه براي توسعه دامنه عمليات تا منبج از يك سو و تا حلب از سوي ديگر مي تواند ايراني ها را نگران اين نكته كند كه آنكارا تنها به دنبال مهار كردها نيست و نقشه هاي ديگري براي سوريه كشيده است.

بخش اخبار: 
اصلی